Kto się ostoi? Psalm 130 | V Niedziela Wielkiego Postu | Rok A

V Niedziela Wielkiego Postu | Rok A

Psalm 130

Bóg Zbawicielem pełnym miłosierdzia.

1 Pieśń stopni.
Z głębokości wołam do Ciebie, Panie,
2 o Panie, słuchaj głosu mego!
Nakłoń swoich uszu ku głośnemu błaganiu mojemu!
3 Jeśli zachowasz pamięć o grzechach, Panie,
Panie, któż się ostoi?
4 Ale Ty udzielasz przebaczenia,
aby Cię otaczano bojaźnią.
5 W Panu pokładam nadzieję, nadzieję żywi moja dusza:
oczekuję na Twe słowo.
6 Dusza moja oczekuje Pana bardziej niż strażnicy świtu,
bardziej niż strażnicy świtu.
7 Niech Izrael wygląda Pana.
U Pana bowiem jest łaskawość i obfite u Niego odkupienie.
8 On odkupi Izraela ze wszystkich jego grzechów.

Psalm dzisiejszej niedzieli, skodyfikowany w piątej księdze ogólnego psałterza, jest jak najbardziej stosowny na modlitwę w okresie Wielkiego Postu. To znana ze stron Starego Testamentu pieśń stopni, nazywana również pieśnią kroków albo wstępowań. Dokąd? Do świątyni jerozolimskiej, do wielkiej, duchowej miłości wierzącego Izraela. Tak samo Kościół, jak świątynia u szczytów miasta Dawida, dla duszy chrześcijanina będzie miłością większą od niej samej. Dlatego tylu oddawało w nim życie za wiarę, a jeszcze więcej pozostawało nadal w Kościele pomimo wszystko – pomimo ucisku od wewnątrz. Wielki Post to moment ciemności, którą w pewnych epokach można odczuwać szczególnie w ludzkim obliczu Kościoła. Poza tym świątynia jerozolimska znajduje się na wzgórzu, na stromym podejściu – jak droga krzyżowa albo ćwiczenia wielkopostne, wypełnione umartwieniami, skupieniem w celu nabrania ducha. Wreszcie we wstępie hymnu kroków stawianych wytrwale w stronę ołtarza uderza powolność – pielgrzym wstępuje na schody świątyni z głębokości, a więc krok za krokiem, z wysiłkiem, cierpliwie, jakby obciążony nużącym ciężarem pokutnego wora i przewiązany surowym pasem (hebr. ma’amaqqim – głębia, zapadnia, zapaść, dolina, wielka otchłań; w. 1). To nie jest taniec uwielbienia, lecz namysł osoby skupionej na dziele nawrócenia się. Tak, Psalm 130 jest istotnie wielkopostny.

Czy Kościół jest twoją miłością? Jak wielką? Co jesteś gotów dla niej oddać? Ile poświęcić?

W medytacji nad Psalmem 130 nie można pominąć tak istotnego wstępu. O jakiej głębi mówi autor hymnu? Z jakiej przepaści pielgrzym nawołuje do Boga? Wędrowiec stanął już u szczytu pod jerozolimskim sanktuarium, spogląda ze wzruszeniem na poświęcone Panu mury i musi podejść ostatnie kroki, aby ucałować ołtarz i złożyć ofiarę. Pragnie jednak się zaanonsować, stawić się osobiście przed obliczem Stwórcy, dlatego woła, inicjując modlitwę (w. 2). Po tylu dniach wędrówki jego głos jest zmęczony, gardło pokrył kurz, a usta pragną choćby jednej kropli wody. Jednak od stanu fizycznego trudniejszy jest stan wewnętrzny. Pielgrzym przeżył wiele przykrości i upadków, i doświadczeń, i wymagających prób albo zwrotów wydarzeń. Głębia, którą otwiera się Psalm 130, przypomina też otchłań oceanu albo przepaści, czeluści morskie. Pielgrzym tonął niejeden raz, niejeden raz czuł się w życiu jak rozbitek, niejeden raz usiłował dotrzeć do portu po spienionych falach. Głębia jest metaforą ludzkich nieszczęść.

Z jaką otchłanią nieszczęścia zmagasz się teraz? Jak sobie radzisz?

Właściwą nazwą Jerozolimy, wyprowadzoną wprost z tłumaczenia tego terminu, będzie Miasto Pokoju. Powrót do wewnętrznego pokoju, osiągnięcie go i obrona – w sobie, w sanktuarium duszy oraz na zewnątrz, między ludźmi – to cel każdego z wersetów Psalmu 130. Bolesnym momentem w historii żydowskiej jest diaspora, czyli rozproszenie, konieczność stania się migrantem z daleka od świętych ołtarzy ukochanej świątyni. Dla Hebrajczyków utrata Ziemi Obiecanej równała się z utratą samego Boga, a to rzecz najstraszniejsza. Dusza wierzącego została odrzucona daleko i teraz musi powracać. Diaspora jest bólem wewnętrznego rozdarcia. Jedność wewnętrzna staje się jakby niemożliwa, a przecież to jasne, że zjednoczenie wszystkich sił w sobie zadecyduje o tym, czy życie można w wolności poprowadzić w przyszłość. Człowiek w rozproszeniu nie integruje się, nie jest w stanie powstrzymać rozpadu ścian swojego domu. Jego wnętrze więc się nie ostoi (w. 3). Grzech sprawia, że osoba ludzka – stworzona przez Boga do panowania nad stworzeniem, światem i kosmosem – wpada w stan bezbronności. Najmniejsza siła, pierwszy powiew kryzysu, zapowiedź zmęczenia na horyzoncie, złe spojrzenie zza zakrętu może przyprawić o rozpacz.

Czy masz w sobie jakieś rozdarcie – jak wewnętrzną diasporę? Jakiego rodzaju? Co z tym robisz? Czy potrafisz nadal sobą kierować? Gdzie doświadczasz bezradności?

Jak wydostać duszę z podobnego impasu? Czy jest możliwe umocnienie? Oczywiście nie ma przeszkód niemożliwych dla Boga i osób Jemu poddanych. W Psalmie 130 da się wyczuć podwójny rytm inwokacji podnoszonych w stronę ołtarzy. Hymn jest z jednej strony indywidualną modlitwą pokutną. Dusza pojedynczego pielgrzyma wchodzi w stan skruchy, ciało pochyla się ku ziemi, a głowa dotyka chłodnych kamieni u stóp sanktuarium. Ludzkie wnętrze, osłabione bezradną egzystencją, naprawdę oczekuje zdjęcia z siebie jarzma bezsilności, wygląda umocnienia (w. 5). Nadzieja musi mieć konkretną twarz ludzką – Bóg nie przywraca nadziei anonimowym tłumom. Z drugiej jednak strony indywidualizm może być pułapką. Ktoś w nadziei stanie znów na nogach, a nawet dostanie nowych skrzydeł. Jeśli jednak będzie przygnieciony obojętnością otoczenia, zimnem, chłodem choćby najbliższej rodziny, niezrozumieniem motywów, może ponownie runąć, bo nie uniesie ciężaru. Dlatego psalmista wzywa naród wybrany do pokuty wspólnotowej (w. 7). Cały Izrael ma obowiązek wyglądać Pana. Wiara nie jest – choć tak twierdzili komuniści i przy tym samym trwają ślepo neomarksiści – sprawą prywatną. Wierzący ma prawo do szacunku społecznego, do udziału w kulturze i do godnego miejsca w cywilizacji. Wierzący nie jest wyrzutkiem społecznym.

Czy odkrywasz autentyczną twarz przed Bogiem i przyznajesz się do swoich problemów? Masz wsparcie we wspólnocie wiary? Czy doświadczasz jakiegoś ciężaru bądź sprzeciwu od otoczenia?

Znawcy biblijni spostrzegają również, że Psalm 130 za swoją tematykę, owszem, obiera postawę pokuty, ale jeszcze bardziej widocznie nawiązuje do nadziei. Duch wyniosły polega na sobie, nie uznaje grzechu i kończy w bezsilnej rozpaczy. Tymczasem uniżenie i moralna ekspiacja nie są afektywnie przyjemne, lecz przywracają pełnię duchowych sił. Wyznanie grzeszności to wkroczenie na drogę nadziei, bo ona w swej istocie jest uznaniem znikomości ludzkiej, nad którą jednak roztoczony został płaszcz Bożej, niezawodnej, absolutnej opieki. Nie ma szans doświadczyć jej ktoś, kto tonie w wyniosłej pewności siebie i nigdy nie stanął u podstaw ludzkiej nędzy. Równowaga myślenia to bojaźń Boża, czyli jedna z najbardziej fascynujących cnót, jakie opisano w Prawie (w. 4). Dlatego psalmista modli się, aby trwała bojaźń Pana w każdej z ludzkich dusz. Bojaźń Boża jest lepsza od wszystkich kodeksów. Gdyby wszyscy ludzie na świecie szanowali prawdę w jej proporcjach – że człowiek jest tylko człowiekiem, a Bóg aż Bogiem – nie byłoby gwałtów ani wojen, a Pan ponownie mógłby stać się wszystkim we wszystkich.

Czy uznajesz pierwszeństwo Boga, uniżasz się wewnętrznie, całkowicie uznając swoją znikomość? Jakie przejawy wyniosłości dosięgają twojego serca?

Niektóre wersety Psalmu 130 nie dotrwały w całości do naszych czasów albo znane są w wersji uszkodzonej, wielokrotnie przepisanej, być może skażonej. Taki los spotkał werset siódmy, który jest kontynuacją wielkiej metafory porannej straży, która pragnie ujrzeć Boga bardziej niż strażnicy świtu (w. 6). Niektórzy mówią, że w medytowanej dziś pieśni od piątego wersetu słychać słowa następującej modlitwy: „Ufamy Jahwe! Ufa moja dusza. W Jego słowie oczekuję wszystkiego. Dusza ludzka jest bardziej dla Pana niż straże dla jutrzenki, straże dla jutrzenki. Tak właśnie niech Izrael oczekuje Pana”. Dokładnie te wiersze, które uległy zniekształceniu, wyrażają istotę umocnienia duchowego i cel, kierunek, gdzie należy go szukać. W chwilach ciemności trzeba ponad emocjami przemóc się ku Bogu i nie doświadczając Go czasem, oddawać się tylko Jemu. To scala ludzkiego ducha. Jeśli człowiek nie odda się Bogu, zmuszony będzie zawierzyć się ludziom, strategiom politycznym, statystykom, wróżkom, co czytają niepewną drogę ze słabnącego wnętrza dłoni. Bóg wie, czemu jeszcze… Każde oparcie poza Bogiem to istotne osłabienie ludzkiego wnętrza.

Ufasz Bogu nawet wśród duchowych ciemności?

Pielgrzymkowy Psalm 130, jak twierdzą niektórzy, powstał na cześć powrotu Żydów z tak zwanej niewoli babilońskiej. To jeden z najtrudniejszych okresów w historii starożytnego Izraela, kiedy Hebrajczykom pierwszy raz zdawało się, że Jahwe nie dotrzymał słowa w Przymierzu. A jednak Bóg się nie zmienia, tylko człowiekowi potrzeba dużo czasu na korektę błędnych decyzji i wyborów.