Psalm 23 | IV Niedziela Wielkiego Postu | Rok A

IV Niedziela Wielkiego Postu | Rok A

Psalm 23

Pan mym pasterzem, nie brak mi niczego.

1 Psalm. Dawidowy.
Pan jest moim pasterzem, nie brak mi niczego.
2 Pozwala mi leżeć na zielonych pastwiskach.
Prowadzi mnie nad wody, gdzie mogę odpocząć:
3 orzeźwia moją duszę. Wiedzie mnie po właściwych ścieżkach
przez wzgląd na swoje imię.
4 Chociażbym chodził ciemną doliną, zła się nie ulęknę,
bo Ty jesteś ze mną.
Twój kij i Twoja laska są tym, co mnie pociesza.
5 Stół dla mnie zastawiasz wobec mych przeciwników;
namaszczasz mi głowę olejkiem; mój kielich jest przeobfity.
6 Tak, dobroć i łaska pójdą w ślad za mną
przez wszystkie dni mego życia i zamieszkam w domu Pańskim
po najdłuższe czasy.

Zdarza się, że osoby oddalone od praktyki wiary posługują się przetartym wraz z upływem czasu stereotypem – że Bóg wiary objawionej to ktoś wymagający, chłodny, budzący w ludziach zimny respekt, a nawet przestrach. Tak komentuje się zazwyczaj obrazy Pana streszczone w Starym Przymierzu – to Bóg rzekomego dystansu do człowieka. Przepisany na tę niedzielę w liturgii psalm 23 – prosty i piękny w swej prostocie zarazem – zaprzecza utartemu, nieprawdziwemu, a nawet krzywdzącemu schematowi osądzania Stwórcy. Dosłownie z wszystkich wersetów medytowanego dzisiaj poematu zbliża się do ludzi Bóg ukochany i bliski. Jeśli ktoś mniemałby, zniechęcając samego siebie do praktyki wiary, że Pan tylko wymaga lub jedynie karci, to z wnętrza psalmu 23 dowiaduje się nagle o Bogu, który pozwala odpoczywać ukochanemu dziecku na zielonych pastwiskach i sam poi duszę chłodem orzeźwiających, czystych wód (z hebr. menuchot – spoczynek, łagodny sen, miejsce wypoczynku, schronienie, spokojny cień, ochrona od upału, w. 2). Kto zwilżył wyschnięte od skwaru usta w czystych, źródlanych wodach, ten dobrze wie, jakiego spoczynku doświadcza dusza, która żyje w bliskości Chrystusa i za nic w świecie nie chce oderwać się od Niego. Bóg naprawdę niesie wierzących i nie zamierza ich przygniatać. Owszem, wiara to wyzwanie, tak samo jednak to odpoczynek, schronienie, drugi oddech i bezpieczeństwo. Przy Bogu można czuć się dobrze.

Czy w świecie Boga jesteś jak u siebie, a nawet lepiej? Czy wiara to Twój dom, czy moralny maraton, w którym trzeba ciągle gdzieś dobiegać, dosięgać, sprawdzać się? Postrzegasz chrześcijaństwo jako wymagający trybunał czy jako miejsce pokoju i wsparcia?

Obfitość i radość życia w obecności Stwórcy nie ma końca. Poeta stara się wyrazić tę prawdę w coraz bardziej bogatych metaforach psalmu 23. Warto nimi modlić się tej niedzieli, ponieważ intensywność uczuć, jakie zostały zapisane w poemacie, napełniają duszę szeroką nadzieją i niezłomnym pokojem. A pokój i nadzieja są potrzebne osobie ludzkiej na czasy zmagania się, walki, zamętu. Pierwszy symbol obfitości, oddany w treści rozważanego psalmu, to stół zastawiony przez Boga dla sprawiedliwych (w. 5). Co więcej, należy widzieć w tym porównaniu radosną, huczną ucztę, wielkie świętowanie, a nie konieczny do przeżycia, szybko skonsumowany posiłek. Stwórca nie szczędzi środków, ponosi wielkie wydatki, aby zaproszony do jego domu człowiek odpoczął, tańczył, spoczywał na wygodnych poduszkach, a potem wzmocnił się i nasycił. Kiedy zaproszony człowiek wchodzi w progi domu Bożego, widzi nie tylko stół z mnogością wyrafinowanych potraw. Więcej jeszcze, Pan przybliża się do duszy intymnie, blisko jak dobry przyjaciel. Na głowę ukochanego i długo wyczekiwanego gościa – to częsty zwyczaj podczas antycznych uczt na Wschodzie – zostaje wylany drogocenny olejek. Zostaje mu podany kielich wybornego wina spieniony po brzegi. Co symbolizują znaki tak bogatej uczty? Najpierw opisują życie duchowe już tu na ziemi, a potem życie wieczne. Kto dba o bogate życie wewnętrzne za doczesnego życia, ten tęskni wręcz do wejścia w progi wieczności i nie lęka się śmierci. Bóg, dla swoich wiernych przyjaciół, przygotował nieskończenie więcej niż może proponować świat tu i teraz.

Czekasz na życie wieczne, czy lękasz się go i nie możesz w żaden sposób oderwać się od doczesności? Czym będzie dla Ciebie moment śmierci – założeniem stroju żałobnego czy wejściem na ucztę? Prowadzisz bogate życie duchowe? Co to znaczy?

Drugim obrazem w psalmie, który musiał być bardzo bliski Dawidowi – autorowi tekstu, jest znak pasterza. Co znaczące, w mentalności całego Wschodu, czyli wszystkich kultur tamtego regionu – również kultury biblijnej – pasterz był synonimem króla, władcy, zwierzchnika, administratora. Dawid, który jakiś czas przecież praktykował ten zawód, ostatecznie symbol pasterski stosuje również do samego Boga (w. 1b). Pan to osobisty pasterz Dawida – werset ten przypomina intymne credo rozkochanej w Stwórcy duszy żydowskiego poety, wojownika i władcy. Nieco dalej w tekście Boski pasterz dzierży w dłoniach piękne insygnia – kij i laska pasterska, znane z codziennej, ludzkiej egzystencji, teraz oznaczają znamiona Bożej władzy. W taki oto sposób Pan sprawuje rządy nad rzeczywistością i nad historią. Nie chwyta za miecz ani za tarczę, nie zamierza używać artylerii lub brutalnych rakiet. Władanie Boga nad dziejami będzie dalekie od przemocy. W psalmie na próżno szukać tronu dla Boga albo złotego berła czy korony. To tylko insygnia ludzkich wpływów, tworów polityki, które nawet jeśli stają się imperiami, wcześniej czy później wchodzą w konflikt z drugim, silniejszym, sprawniejszym lub bardziej przebiegłym układem – i padają. Potęga polityki jest doprawdy śmieszna. Dlatego Bóg dowodzi kijem i laską pasterską. Co to znaczy? Że jedyny i prawdziwy Pan uczestniczy w dziejach ludzkości ale nie jak dyktator. Bóg bardziej przypomina wolnego Pielgrzyma, który towarzyszy ludzkim wyborom. Wszechmoc Pana jest faktem, a jednak On sam jej nie nadużywa. Jego absolutna moc sprawcza, w dobrej sprawie, pozostaje do dyspozycji autonomii człowieka.

Do jakiej dobrej sprawy powinieneś wypraszać wszechmocy Boga? Czy nie zaniedbujesz dobrych inicjatyw?

Na kartach Starego Testamentu dość oględnie uprawia się teologię Boga a to dlatego, że Osoba Jahwe, Jego atrybuty, a nawet Imię były dla Żydów częścią Boskiej istoty, więc nie należało nadużywać ich pochopnie ale zawsze z należytym szacunkiem. Tymczasem psalm 23 zdobywa się właśnie na teologiczną, wysoką i ambitną medytację o Bogu. Ma ona wyjątkowe, piękne, poruszające przesłanie i znaczenie. Jakiego Stwórcę zatem usiłuje przedstawić psalmista? Bóg w hymnie medytowanym tej niedzieli, co było już sygnalizowane, to przede wszystkim Pasterz (w. 1-4). Ten wspaniały przymiot Boga oznacza, że czuwa On nad ścieżkami życia swoich owiec – wszystkich ludzi. Nawet jeśli człowiek zmuszony jest iść przez ciemną dolinę, czujność Pana uprzedza wszelkie zło i ochrania ubogiego. Dzięki temu ludzie zdobywają się niejednokrotnie na heroiczną odwagę, porywając się na wyzwania, które bez opieki Pańskiej byłyby nawet nie do pomyślenia.

Czy miałeś kiedyś w życiu chwilę heroicznej decyzji? Jak to przeżyłeś? Jakie masz wnioski? Czy jesteś odważny i pewien pomocy Boga ku dobremu?

A drugi z obrazów Boga, głęboko osadzony w psalmie 23, to obraz Gospodarza (w. 5-6). Dom Pana staje się celem ludzkiej wędrówki po niebezpiecznych, ciemnych nieraz ścieżkach egzystencji (z hebr. tzalmawet – cień śmierci, zaułek, mroczny dół, w. 4). Zdarzają się przecież często chwile skrajnego niebezpieczeństwa, zagrożenia, gdy cień wroga zachodzi od pleców. Jak trudno wówczas dotrzeć do bezpiecznego schronienia. Gdzie znajduje się dom Boga? Na ziemi ma nim być Kościół, ale też kościół w sensie świątyni. To w niej człowiek oczyszcza się z kurzu i brudu odległych szlaków, chroni się, odzyskuje pokój. Przed wiekami chrześcijańskie świątynie były miejscami azylu, na progu których bezradnie zatrzymywały się zastępy katów i siepaczy – nie było do nich wstępu. To w Kościele również osoba ludzka może rozwijać cały swój duchowy potencjał, dochodząc na sam szczyt personalnego potencjału. Ale po dojściu historii ludzkości do wielkiego finału, nie będzie już Kościoła. Dom Boga zatem to w końcu także niebo, którego nie należy się lękać. Do wieczności wchodzi się dopiero po śmierci. Ale nawet ona będzie w ostatecznym rozrachunku cichą, skromną, bliską przyjaciółką człowieka. W każdym razie, aby znaleźć wejście do Bożego domu i być przywitanym przez Boskiego Gospodarza, trzeba umieć porzucać doczesne przywiązania i kończyć kiedyś każdy z etapów zwijającej się z dnia na dzień egzystencji. Potrzebna jest heroiczna wytrwałość, szczególnie w dniach próby.

Czy uważasz na siebie w trudnych czasach? Umiesz się chronić? Pomagasz innym szukać obrony – w jaki sposób? Czy w Kościele czujesz się bezpiecznie?

Pod koniec medytacji warto jeszcze odnotować subtelną symbolikę powrotu, jaką Dawid ukrył w kulminacyjnych fragmentach psalmu 23.  Psalmista ufa Bogu bez końca i mimo, że życie jest trudem, to jednak wierzy, że zamieszka w domu Boga – najpierw w Kościele, a potem w wieczności – po niepoliczalną liczbę dni (w. 6). Niektórzy badacze biblijni zmieniają tutaj słownictwo: z terminu mieszkania, używając zabiegu wokalizacji, na termin powrotu. Komu w życiu nie zdarzyło się choć jeden raz oddalić od celu wędrówki, pogubić kierunek, stracić cierpliwość albo siły. Pan jest bardzo wyrozumiały. Dlatego powrót będzie zawsze możliwy. A psalm 23 to jeden z najpiękniejszych hymnów tej księgi. Opowiada o pełni ufności, jaką przez wiarę można osiągnąć między Bogiem a duszą.