Niezwyciężony. Psalm 51 | I Niedziela Wielkiego Postu | Rok A

Niezwyciężony. Psalm 51 | I Niedziela Wielkiego Postu | Rok A

Psalm 51

Zmiłuj się, Panie, bo jesteśmy grzeszni.

1 Kierownikowi chóru. Psalm. Dawida, 
2 gdy przybył do niego prorok Natan po jego grzechu z Batszebą.
3 Zmiłuj się nade mną, Boże, w swojej łaskawości,
w ogromie swego miłosierdzia wymaż moją nieprawość!
4 Obmyj mnie zupełnie z mojej winy
i oczyść mnie z grzechu mojego!
5 Uznaję bowiem moją nieprawość,
a grzech mój jest zawsze przede mną.
6 Tylko przeciw Tobie zgrzeszyłem
i uczyniłem, co złe jest przed Tobą,
tak że się okazujesz sprawiedliwym w swym wyroku
i prawym w swoim osądzie.
7 Oto zrodzony jestem w przewinieniu i w grzechu poczęła mnie matka.
8 Oto Ty masz upodobanie w ukrytej prawdzie,
naucz mnie tajników mądrości.
9 Pokrop mnie hizopem, a stanę się czysty,
obmyj mnie, a nad śnieg wybieleję.
10 Spraw, bym usłyszał radość i wesele:
niech się radują kości, któreś skruszył!
11 Odwróć oblicze swe od moich grzechów
i wymaż wszystkie moje przewinienia!
12 Stwórz, o Boże, we mnie serce czyste
i odnów w mojej piersi ducha niezwyciężonego!
13 Nie odrzucaj mnie od swego oblicza
i nie odbieraj mi świętego ducha swego!
14 Przywróć mi radość z Twojego zbawienia
i wzmocnij mnie duchem ochoczym!
15 Chcę nieprawych nauczyć dróg Twoich
i nawrócą się do Ciebie grzesznicy.
16 Od krwi uwolnij mnie, Boże, mój Zbawco:
niech mój język sławi Twoją sprawiedliwość!
17 Otwórz moje wargi, Panie,
a usta moje będą głosić Twoją chwałę.
18 Ty się bowiem nie radujesz ofiarą
i nie chcesz całopaleń, choćbym je dawał.
19 Moją ofiarą, Boże, duch skruszony,
nie gardzisz, Boże, sercem pokornym i skruszonym.
20 Panie, okaż Syjonowi łaskę w Twej dobroci: odbuduj mury Jeruzalem!
21 Wtedy będą Ci się podobać prawe ofiary, dary i całopalenia,
wtedy będą składać cielce na Twoim ołtarzu.

***

To słuszne i godziwe, aby psalm o tak intensywnej treści jak ten z dzisiejszej liturgii otwierał święty czas Wielkiego Postu. Psalm 51 nazywany jest w badaniach biblijnych oraz literackich indywidualną pieśnią pokutną. Z pewnością wykonywany był jako wspólna modlitwa, ale przede wszystkim nadaje się do osobistego, bardzo intymnego użytku. Jak warto rozpocząć Wielki Post, aby przeżyć go dobrze, na całego, z pożytkiem dla duszy? Pozornie wiodącym wątkiem dzisiejszego hymnu jest ogrom skruchy, pokuta, poczucie grzeszności, lecz wyżej wymienione wartości stają się przede wszystkim środkami do celu, którym będzie pozytywny przełom w duszy (w. 17). Dawid przedstawia się jako trup, nieboszczyk, zmarły o sinych wargach, które Duch Pana może na nowo ożywić. Powstanie z martwych dokona się po to, aby opowiadać chwałę Boga i nie poświęcać życia niczemu innemu poza tym. Usta są zewnętrznym narzędziem, z którego człowiek dobędzie słowo na cześć majestatu Stwórcy. Wielki Post to nie tylko czas na rachunek sumienia i udowodnienie sobie grzeszności. Owszem, pokuta ma niebagatelne znaczenie, ale tylko wówczas, gdy jest przejawem przełomu nadziei w ludzkiej duszy, która znalazła się w cieniu śmierci, lecz walczyła, nie poddała się, poszukiwała Bożego źródła i dzięki temu ponownie żyje.

Twoje usta są pełne błogosławieństwa czy przekleństwa? Chwalisz Boga czy więcej narzekasz, krytykujesz? Jakiego przełomu wewnętrznego Pan może w tym momencie od ciebie oczekiwać?

Co ważne, Psalm 51 otrzymuje jakby konkretny adres, czy lepiej dedykację, nagłówek, w którym poeta nawiązuje do najgorszego z moralnych wydarzeń w jego życiu – Dawid zgrzeszył z Batszebą, a potem zabił haniebnie jej męża, dzielnego Uriasza (w. 2). Ale wówczas zjawił się w domu królewskim odważny prorok Natan i nie przemilczał zła, nie zamknął ust prawdzie, nie lękając się majestatu królewskiej władzy i konsekwencji. Nie, Natan nazwał rzeczy po imieniu. Starcie z prorokiem stało się dla Dawida z jednej strony ważną okolicznością do napisania omadlanego dziś utworu. Ale przede wszystkim ból, który jak światło pod powieki wdarł się pod zamknięte wrota otępiałego sumienia królewskiego, zapoczątkował przełom. Dawid nigdy nie zapomni tego, co zrobił Uriaszowi. A jednocześnie „pęknie”, nawróci się, zmieni się jego myślenie, a w sumieniu dokona się niebywała rewolucja. Co jednak ciekawe, poeta opisuje interwencję Natana wprost, językiem surowym i wyrazistym. Natomiast opis własnego grzechu podaje na sposób dość stonowany. Nie obnaża się, nie dobija własnego sumienia. Mówi, że zgrzeszył, pojawiając się w domu Batszeby, wchodząc w jej życie – resztę, detale koszmaru zna jego serce i Bóg, ludzie nie muszą wiedzieć ani potem o tym rozpowiadać. Być może pierwszym doświadczeniem potęgi miłosierdzia – ciągle najtrudniejszym – jest dać szansę sobie samemu, nie skazać siebie. Pokora po grzechu to nie to samo co upokorzenie osobistej godności.

Czy mimo doświadczania grzeszności nie przekreślasz siebie? Jesteś dyskretny w przeżywaniu własnej winy czy komunikujesz to wszystkim dookoła?

Od czego trzeba zacząć wydobywanie z dołu zagłady, spod zwałów śmierci, które siną agonią zalegają na wargach człowieka tak, że nie mówi ani słowa, że milczy w grobie? Dawid, autor psalmu, to osoba prowadząca życie duchowe, ma tym samym świadomość, że nie chodzi o akty zewnętrzne. Czyny będą efektem autentycznego przełomu. Aby go osiągnąć, trzeba jednak rozpocząć od podniesienia ducha. To bardzo ważne miejsce osobowości – duch, czyli centrum sił, zmysłów wewnętrznych, sternik decyzji dobrych albo błędnych. Duch jednoczy się z Bogiem, wówczas cała osoba ludzka widzi właściwą perspektywę i dobrze rozeznaje – albo na odwrót. Poeta aż czterokrotnie wraca do kwestii ducha, precyzyjnie ujmując jego znaczenie, rolę i wagę. Co to znaczy więc dla psalmisty podnosić ducha z upadku? Po pierwsze, duch musi być niezwyciężony (w. 12). W grzechu łatwo stracić nadzieję w odniesieniu do samego siebie, uznając, że istnieją i rządzą wszystkim żywioły silniejsze od samego Boga. To nieprawda, powrót do Pana to zwycięski powrót na pole bitwy o życie. Człowiek zawierzony Stwórcy będzie kimś niezwyciężonym, nawet jeśli odbiorą mu doczesny oddech życia. Tryumfem jest osiągnięcie wieczności, a nie kurczowe podtrzymywanie doczesności.

Czy nosisz w piersi ducha niezwyciężonego? Co cię sprowadza do parteru?

Po drugie, Dawid mówi również o duchu uświęconym (w. 13). Nie można tu mylić świętości ze stanem doskonałości niebiańskiej. Nie, poeta jest realistą i odnosi się do świętości w znaczeniu starotestamentalnym, gdzie uświęcać znaczyło odłączyć coś z codziennego użytku i przeznaczyć tylko dla Boga. Człowiek pokona grzech, gdy zrozumie, że pierwszym jego odniesieniem i fascynacją jest nie inna osoba, ale Stwórca. Uzależnienie się od ludzi odbiera siłę ludzkiemu wnętrzu. Po trzecie, chodzi także o ducha chętnego, optymistycznego, pozytywnego (w. 14). Grzech wpędza w opieszałość, w wycofanie się, w kryjówki. Kto powróci do Boga, widzi rzeczywistość realnie, ale jednak radośnie, w blasku możliwości, do przodu, a nie w cieniu podejrzenia, wstecz. Wreszcie, po czwarte, Dawid modli się również o ducha maluczkiego, skruszonego (w. 19). Ważne jest to, by nie powtarzać uparcie tych samych błędów i grzechów. Kto wyciąga szczere wnioski z nauki moralnej, ten mocno idzie w przyszłość.

Czy Bóg jest dla ciebie rzeczywiście pierwszym odniesieniem w życiu? Patrzysz w przyszłość z nadzieją czy twoje spojrzenie wypełniają lęk i opieszałość?

Nie należy jednak myśleć, że oczyszczenie z grzechu, wyjście ze śmiertelnego dołu to działanie jednostronne, tylko od strony ludzkiej. Owszem, rozumne dusze podejmują głęboką i szczerą drogę pokuty, tak jak chciał wyrazić ją Dawid w Psalmie 51. Ale ostatecznie oczyszczenie zależy od Boga Ojca. Człowiek może wykonać wiele umartwień, przeżyć twardy post i przebyć boso setki kilometrów jako pielgrzym, lecz tylko miłość Boga zmienia dno ludzkiej duszy. Dlatego w Psalmie 51 nawrócenie porównane zostało do ponownego stworzenia. To poruszające, a nawet wstrząsające, że poeta w hymnie – opisując drogę wyjścia grzechu – odwołuje się do tej samej czynności, której Pan dokonał, stwarzając świat u samych początków (hebr. bara – stwarzać, powoływać do istnienia, robić życie z pustki, wzbudzać istnienie z niczego; w. 12). Każdy akt skruchy jest jak powstanie świata od zera. Każda spowiedź, każde pragnienie nawrócenia, zadośćuczynienie bliźniemu za zło jest jak stworzenie w ludzkim wnętrzu nowego kosmosu, nowej ziemi, zupełnie nowego człowieka. Dawid do końca życia musiał umierać po tym, jak podle spowodował umieranie Uriasza. Grzech równa się śmierci. Tylko Bóg wskrzesza. Bóg równa się życie.

Co chciałbyś odzyskać, ponownie wskrzesić w twoim życiu? Prosisz o to Pana czy się poddałeś?

Biblijni specjaliści podkreślają, że dwa ostatnie wersety nie mają pochodzenia Dawidowego, lecz zostały dodane w czasach odbudowy świątyni po niewoli babilońskiej (w. 20–21). Być może skomponował je zatem wspaniały człowiek Nehemiasz, który zdołał odtworzyć spustoszone mury Jerozolimy. Miasto Święte na nowo stało się domem królewskim i świętym mieszkaniem dla Pana. W pracy wewnętrznej nie chodzi o odzyskiwanie ludzkiej urody, bo ona i tak znowu przeminie. Urodą duszy jest dopiero Boża obecność – Pańskie przebywanie w samym środku człowieka.