Szczęśliwy naród wybrany przez Pana

XIX niedziela zwykła | Rok C

Psalm 33

Szczęśliwy naród wybrany przez Pana.

¹ Sprawiedliwi, wołajcie radośnie na cześć Pana,
prawym przystoi pieśń chwały.

² Sławcie Pana na cytrze,
śpiewajcie Mu przy harfie o dziesięciu strunach.

³ Śpiewajcie Jemu pieśń nową,
pełnym głosem pięknie Mu śpiewajcie!

⁴ Bo słowo Pana jest prawe,
a każde Jego dzieło niezawodne.

⁵ On miłuje prawo i sprawiedliwość:
ziemia jest pełna łaskawości Pańskiej.

⁶ Przez słowo Pana powstały niebiosa
i wszystkie ich zastępy przez tchnienie ust Jego.

⁷ On gromadzi wody morskie jak w worze:
oceany umieszcza w zbiornikach.

⁸ Niech cała ziemia boi się Pana
i niech się Go lękają wszyscy mieszkańcy świata!

⁹ Bo On przemówił, a wszystko powstało;
On rozkazał, a zaczęło istnieć.

¹⁰ Pan udaremnia zamiary narodów;
w niwecz obraca zamysły ludów.

¹¹ Zamiar Pana trwa na wieki;
zamysły Jego serca – poprzez pokolenia.

¹² Szczęśliwy lud, którego Bogiem jest Pan –
naród, który On wybrał na dziedzictwo dla siebie.

¹³ Pan patrzy z nieba,
widzi wszystkich synów ludzkich.

¹⁴ Spogląda z miejsca, gdzie przebywa,
na wszystkich mieszkańców ziemi:

¹⁵ On, który ukształtował każdemu z nich serce,
On, który zważa na wszystkie ich czyny.

¹⁶ Nie uratuje króla liczne wojsko
ani wojownika nie ocali wielka siła.

¹⁷ W koniu zwodniczy ratunek
i mimo wielkiej swej siły nie umknie.

¹⁸ Oto oczy Pana nad tymi, którzy się Go boją,
nad tymi, co ufają Jego łasce,

¹⁹ aby ocalił ich życie od śmierci
i żywił ich w czasie głodu.

²⁰ Dusza nasza wyczekuje Pana,
On jest naszą pomocą i tarczą.

²¹ W Nim przeto raduje się nasze serce,
ufamy Jego świętemu imieniu.

²² Niech nas ogarnie łaska Twoja, Panie,
według ufności pokładanej w Tobie!

***

Psalm 33 to utwór rzadkiej kategorii, którego kompozycja nie cieszy się popularnością. Klasyfikuje się go jako tekst spontanicznie zrodzony we wnętrzu starotestamentalnej liturgii. Być może ludzie świątyni gromadzili poszczególne fragmenty psalmów oraz innych świętych hymnów, a potem nawet w trakcie modlitwy, w ciągu akcji kultycznej dodawali im nowe odsłony, konteksty, inspiracje.

Ważne jest to, aby liturgia komentowała stan ludzkiego ducha tu i teraz oraz podnosiła go w stronę Boga. Jak bardzo ubodzy wewnętrznie są ludzie, którzy przychodzą na wspólne celebracje i nic nie odczuwają. Więcej nawet, sądzą, że chodzi o bezwiedne przestanie tych kilku minut, że trzeba podpisać godzinę liturgii pod kreską bezmyślnych, religijnych obowiązków tak, aby jakoś zaspokoić bóstwo, które ogląda ludzkie gesty z wysokości ołtarza i ma się nimi zadowalać.

Nie ma to jednak nic wspólnego z Bogiem prawdziwego objawienia. Tak, kult za swój pierwszy cel obiera oddanie czci Stwórcy i jest naturalnie skupiony na hołdzie wobec Pana. Modlitwa liturgiczna będzie więc chwałą Boga. Ale chodzi również o nawrócenie i uświęcenie ludzkiego świata. Dlatego Psalm 33 to komentarz egzystencjalny, żywy, w którym każdy człowiek może dostrzec głębokie lustro aktualnego kontekstu, dylematu, pytania bądź sukcesu, jaki go osobiście dotyczy. Także po to celebruje się liturgię, z której wyrósł tekst psalmu medytowanego tej niedzieli, by odnaleźć odpowiedź na pytanie, jak to wszystko przeżyć i dołożyć do dziejącego się życia łaskę wiary.

Jak przeżywasz liturgię? Jako żywą formę modlitwy czy jako statyczny, milczący, odległy rytuał? Umiesz świadomie odnosić ducha liturgii do kontekstu i praktyki życia?

Psalm 33 da się podzielić na trzy części, ale wszystkie będą istotnie związane z rytuałem świątynnym. Pierwsze trzy wersety stawiają na czele liturgicznej procesji ulubieńców Boga, czyli ludzi prawych, sprawiedliwych, przejrzystych (w. 1–3). Nie chodzi tu o osobowości pruderyjne, zachowawcze, skupione na wyniosłym obronie cnoty. Wewnątrz historii zbawienia – a są na to częste dowody od Hioba po ukochanego ucznia Jezusa, młodego Jana Apostoła, który zostaje skazany na wygnanie na odległą wyspę Patmos i tam cierpi za wierność – sprawiedliwość to cnota, którą zdobywa się drogą próby. To nie to samo, co małomiasteczkowy sposób spędzania swoich dni. Grzeczny obywatel nigdy nie zabiera głosu, kłania się na lewo i prawo, tym samym jest przez wszystkich lubiany. Sprawiedliwość zamieszkuje duszę raczej na kształt ewangelicznego ognia, o którym Chrystus powiada, że po to przyszedł na ziemię, aby go rozrzucić między ludźmi. Prawości nie da się ugruntować we wnętrzu układem czy uporczywą bezkolizyjnością. Trzeba powalczyć, natrafić na podstęp, pokonać wrogów prawdy, jednocześnie broniąc się w sercu od nienawiści.

Czy nie krępuje wolności twojego myślenia jakiś nieczysty układ? Umiesz wyrażać swoje zdanie, a może utopijnie starasz się wszystkim przypodobać?

Druga część – samo serce utworu – to właśnie najbardziej istotny moment liturgii, czyli skupienie uwagi na Bogu. Nie da się chwalić Pana w zamyśleniu nad sobą lub nad innym człowiekiem. Wyżej wymieniona sprawiedliwość, pierwsza z cnót prowadząca do żywej wiary, nie przysługuje z automatu wszystkim, którzy walczą. Rewolucjoniści nie stają się prawi na zasadzie mechanizmu rewolucji. Wiara to nie to samo co cierpiętnictwo. Można wiele walczyć, wznosić szczytne sztandary, hasła, zmieniać sojusze, sugerując swoją nieskazitelność oraz niezależność wobec jakiegokolwiek układu i zafiksować się, odkleić, odłączyć od rzeczywistości. To nie sama walka usprawiedliwia, lecz tylko taka, w trakcie której ludzie ufnie, całkowicie stają po stronie Boga. Tylko Pan wie, co w istocie jest prawe i dobre. Kto staje za Bogiem i podąża przez historię za Jego wyrokami, może nawet nie rozumieć wiele. Może czasem ponieść porażkę, bo Bóg nie szuka nigdy tryumfu w doczesnym znaczeniu.

Człowiek, który swój sąd poddał Bożemu prawu, zmaga się, uświęca i usprawiedliwia w efekcie dzięki Bogu nie przez fakt odbycia ludzkich bitew. Autor tekstu zapewnia, że nikomu jak Panu nie zależy na prawie (hebr. mishpat – zasady, kodeks, przepisy prawości, prawo; w. 5). Bóg nie cofnie się ani nie przestraszy sił politycznych czy militarnych. Kto stanie za Nim konsekwentnie, zdobędzie przez wiele prób cnotę sprawiedliwości (hebr. tsadike – uczciwość, nieskazitelność, umiejętność stosowania cnoty prawości do praktyki życia; w. 5). Zatem prawość duchowa i moralna to nie martyrologia, to heroiczne zawierzenie Słowu i Przymierzu Boga.

Jak reagujesz w obliczu doczesnych porażek? Czy rozumiesz, że Bogu ostatecznie chodzi o wieczność? Czy w twoich zmaganiach, walkach i bitwach posługujesz się Bożym kodeksem?

Bardzo ważne jest wreszcie to, że Psalm 33 kończy kilka wersetów, które wręcz przypominają starotestamentalne credo – wyznanie wiary. Uroczyste przyznawanie się do wiary w Boga to przecież niezbywalna część liturgii. W rytuale Kościoła katolickiego składa się wspólnotowe credo – na ołtarzu samego siebie, na ołtarzu rodziny duchowej i otwarcie, na ołtarzu wierzącego czy niewierzącego świata – co niedziela oraz w każdą uroczystość.

Credo rozważanego dzisiaj Psalmu 33 skomponowane jest z bardzo mocnych sformułowań. Mówi się zatem jasno, że Bóg stwarza wszystko i lepiej iść przez życie drogami świętej bojaźni (w. 8). To oczywiste, że nie chodzi o infantylny, psychologiczny lęk, ale o głęboką postawę respektu wobec planów Stwórcy. Nie jest to postawa kunktatora, który oblicza niczym wielki myśliciel w swoim zakładzie Pascala, że lepiej już opowiedzieć się za Bogiem, bo jeśli jednak istnieje, to straci się mniej na tym układzie niż w wypadku ateistycznego sposobu istnienia. Zakład Pascala nie jest godzien wiary wrażliwej, uwewnętrznionej. Autor psalmu wie, że nie można stać się prawym bez serca (w. 15). Prawo Boga trzeba ukochać, wówczas rozumna dusza ludzka przylgnie do każdego z paragrafów Bożego kodeksu z upodobaniem, a więc bez strachu.

Kochasz wiarę objawioną w Chrystusie czy traktujesz ją jak zimny pakt z Bogiem w celu zdobycia wiecznego szczęścia?

W Psalmie 33 nie zostawia się człowieka na poziomie domysłów. Ludziom przekazana jest bardzo piękna, choć metaforyczna definicja prawego życia i wydaje się, że można ją kontemplować pod pojęciem nowej pieśni, jaką śpiewa z radością, na pełnym oddechu, z całej piersi wolna i szczęśliwa dusza (w. 3).

Czym jest ta pieśń nowa? Co to znaczy i ku jakim natchnieniom prowadzi? Materialnie wspomniana tutaj nowa pieśń to jakiś utwór, hymn skomponowany dla chwalenia Boga na konkretną uroczystość w świątyni. Z biegiem czasu pieśń nowa nabiera również mistycznego sensu. Śpiewa się więc nie tylko ustami, stojąc w szeregach wiernych przed ołtarzem. Musi wyśpiewać ją wnętrze człowieka za pomocą instrumentu prawego postępowania i sprawiedliwego życia. Dzieje się tak wówczas, gdy motywem postępowania każdego z wierzących nie są liczne, zbrojne zastępy (w. 16), jak zmienne przecież będą humory i sojusze doczesnych przywódców. I na nich ma polegać ktoś, kto szuka sprawiedliwości? Byłoby to wręcz nierozsądne, potem dopiero pozbawione szlachetności. Dusza wybrana wie, że jest dziedzictwem Pana nie na zasadzie własnej zasługi (w. 12). To Pan ją wybrał dla siebie. Być sprawiedliwym w ostatecznym wymiarze to zachować wierność pierwotnemu wyborowi, bez którego człowiek nie byłby w pełni człowiekiem. Osoba ludzka traci wiele z gwarancji godności, jeśli wyrzeka się przynależności do Stwórcy.

Czy masz prawe, szlachetne wnętrze? Jest w tobie wierność temu, co pierwotne, czy wpadłeś w chaos? Co uznajesz w sobie za pierwotny fundament?

Modlitwę myślną nad treścią Psalmu 33 warto zakończyć powrotem do wersetów początkowych, gdzie umieszczone zostało liturgiczne wezwanie, by oddawać Bogu chwałę. Co ciekawe, zachęta do śpiewania na cześć Pana to pierwotny okrzyk bojowy rycerskich zastępów (hebr. teru’ah – do ataku, za chwilę na was natrzemy, gotowość do walki, do oddania życia za tę właśnie wartość; w. 3). Ludzie małego ducha nie mogą nawet marzyć o zawarciu sojuszu czy przyjaźni ze sprawiedliwością. Zawsze bowiem wrócą do tego samego lęku przed pozornie silnym, docześnie wielkim człowiekiem. I skończą życie jak przestraszeni wasale. Sprawiedliwe istnienie siłą rzeczy przepełni się walką. Nie przeciw komuś, lecz z powodu wierności Panu, którego wyroki zawsze są prawe. Z ich tajemniczej głębi Bóg udziela hojnej sprawiedliwości wiernym sobie duszom.