Panie, mój Boże, pośpiesz mi z pomocą

XX niedziela zwykła | Rok C

Psalm 40

Panie, mój Boże, pośpiesz mi z pomocą.

¹ Kierownikowi chóru. Dawidowy. Psalm.

² Złożyłem w Panu całą nadzieję;
On schylił się nade mną
i wysłuchał mego wołania.

³ Wydobył mnie z dołu zagłady
i z kałuży błota,
a stopy moje postawił na skale
i umocnił moje kroki.

⁴ I włożył w moje usta śpiew nowy,
pieśń dla naszego Boga.

Wielu zobaczy i przejmie ich trwoga,
i położą swą ufność w Panu.

⁵ Szczęśliwy mąż, który złożył
swą nadzieję w Panu,
a nie idzie za pyszałkami
i za zwolennikami kłamstwa.

⁶ Wiele Ty uczyniłeś
swych cudów, Panie, Boże mój,
a w zamiarach Twoich wobec nas
nikt Ci nie dorówna.
I gdybym chciał je wyrazić i opowiedzieć,
będzie ich więcej, niżby można zliczyć.

⁷ Nie chciałeś ofiary krwawej ani obiaty,
lecz otwarłeś mi uszy;
całopalenia i żertwy za grzech nie żądałeś.

⁸ Wtedy powiedziałem: «Oto przychodzę;
w zwoju księgi o mnie napisano:

⁹ Jest moją radością, mój Boże, czynić Twoją wolę,
a Prawo Twoje mieszka w moim wnętrzu».

¹⁰ Głosiłem Twoją sprawiedliwość w wielkim zgromadzeniu;
oto nie powściągałem warg moich – Ty wiesz, o Panie.

¹¹ Sprawiedliwości Twojej nie kryłem w głębi serca.
Głosiłem Twoją wierność i pomoc.
Nie taiłem Twej łaski ani Twej wierności
przed wielkim zgromadzeniem.

¹² A Ty, o Panie, nie wstrzymuj
wobec mnie Twego miłosierdzia;
łaska Twa i wierność
niech mnie zawsze strzegą!

¹³ Otoczyły mnie bowiem nieszczęścia,
których nie ma liczby,
winy moje mnie ogarnęły,
a gdybym mógł je widzieć,
byłyby liczniejsze niż włosy na mej głowie,
więc we mnie serce ustaje.

¹⁴ Panie, racz mnie wybawić;
Panie, pospiesz mi na pomoc!

¹⁵ Niech się zmieszają i razem okryją rumieńcem
ci, co na życie me czyhają, aby je odebrać.
Niech się cofną zawstydzeni
ci, którzy z niedoli mojej się weselą.

¹⁶ Niech osłupieją hańbą okryci,
którzy mi mówią: «Ha, ha!»

¹⁷ Niech się radują i weselą w Tobie
wszyscy, co Ciebie szukają
i niech zawsze mówią: «Pan jest wielki»
ci, którzy pragną Twojej pomocy.

¹⁸  Ja zaś jestem ubogi i nędzny,
ale Pan troszczy się o mnie.
Ty jesteś wspomożycielem moim i wybawcą;
Boże mój, nie zwlekaj!

***

W medytacji nad Psalmem 40 powraca kwestia autorstwa Dawida. To jego utwór. Psalm 40 został skomponowany przez króla jako hymn dziękczynny. Styl literacki, dynamika poetyki i wrażliwość na wybór terminów są typowo dawidowe. W utworze wystąpi więc nasycenie przeżyciami. Dawid dziękuje Bogu, ale mówi z poziomu własnej, ludzkiej niskości, o której dobitnie się przekonał. Władca wie, co to znaczy być wyniesionym bardzo wysoko i za chwilę ujawnić bezlitośnie, publicznie, przed wszystkimi osobistą małość moralną. Dawid ledwo co wyzwala się łaską Boga spod ucisku zaślepionego nienawiścią Saula, zaczyna wreszcie władać w Izraelu, ale jego wyniesienie kończy się brutalnym, wielopoziomowym, gorszącym grzechem z Batszebą, żoną dzielnego Uriasza. W tym upadku etycznym nie chodziło jedynie o nieczystość, złamanie małżeńskiej przysięgi czy zdradę. Król zachowuje się podle wobec walczącego za ojczyznę żołnierza. Zdaje się, że zdrada Dawida wobec posłanego przez siebie na pole bitwy wojownika jest bardziej dojmująca niż upadek kobiety – Batszeby. Król zgorszył się sobą, przeraziło go subiektywne zło, do którego był zdolny. Stało się to potem fundamentem szczerego nawrócenia. Z całości Psalmu 40 przebija zatem maluczkość i pokora, a w efekcie utwór prowadzi modlącą się duszę do wdzięczności wobec miłosiernego Boga.

Czy i kiedy doświadczyłeś bolesnej prawdy o sobie? Jak na to reagowałeś? Jakie wyciągnąłeś z tego wnioski? Czy twoje serce po zderzeniu z subiektywnym złem jest teraz pokorniejsze?

Być może z tego powodu utwór otwierają poruszające metafory. Król wie, ile nagrzeszył, dlatego widzi siebie jako postać etycznie niską do tego stopnia, że dobry Bóg musi pochylać się, schodzić w dół nędzy, aby usłyszeć jęki ginącego pod presją grzechu człowieka (w. 2b). To bardzo poruszające, że Stwórca się nie obraża. Bóg objawienia jest dojmująco rzeczywisty. Nie jest jakimś bóstwem mitologii ludzkiej, które sycąc się absolutną perfekcją, zasiada gdzieś na niebieskim tronie i w niczym nie dba o ginącą ludzkość. Kto nie składa hołdu bóstwu – tłumaczą mity – zostanie precz odrzucony. Tymczasem jedyny Bóg biblijnego objawienia stworzył człowieka, a kiedy ten potyka się o grzech i ginie pod ciężarem winy, Pan schodzi ku niemu na pomoc. Nie ma ludzi, nawet w najgorszej pozycji moralnej, których dobry i łagodny Bóg nie chciałby wydobyć z tarapatów.

Czy ufasz dobroci Boga? Znasz takiego Stwórcę, który już nie jeden raz zniżył się do twojego grobu? Jak to wpływa na stan i rozwój wiary w tobie?

Dawid nie ukrywa przed modlącym się treścią Psalmu 40 człowiekiem okropności, jakie kryją się w przepaściach moralnego upadku. Czym jest natura grzechu? Zostaje ona opisana trzema metaforami. Zło moralne jest podobne do dołu zagłady, do kałuży, której plamami brudzi się człowiek, wreszcie do błota (w. 3). Tak, to częste doświadczenie wrażliwych i prawidłowo ustawionych sumień. Gdy zgrzeszą, mogą nawet na początku smakować pozornej słodyczy pokusy, ale na końcu czują się jakby obrzuceni błotem, nieczyści, skrępowani lepiącą się cieczą. Jest im z tym bardzo źle i natychmiast szukają obmycia.

Warto jeszcze zauważyć, że symbole grzechu, oddane przez autora psalmu, to również biblijne synonimy szeolu, czyli podziemnego świata zmarłych. Starotestamentalna kraina umarłych jest lepka jak błoto, ciemna niczym przepastny dół – takim stanem na wieki może być również piekło. Grzech w każdym razie to stan zejścia do podziemia śmierci. Trzeba szybko wychodzić z grobu, dlatego Kościół będzie zachęcał do regularnej, częstej spowiedzi.

Czy coś nie brudzi twojej duszy? Czy nie czujesz, że oblepiło cię jakieś zło? Z jaką regularnością przystępujesz do sakramentu spowiedzi? Oceniasz uczciwie, że taka regularność wystarcza? Nic nie należy zmieniać?

Większość antycznego świata, czasem również Hebrajczycy, do tak bardzo pożądanego obmycia z grzechu używali obiat, czyli ofiar na ołtarz świątyni. Istniała nawet hierarchia ofiarnicza – biedni mogli składać za przebłaganie win tanie ptactwo, a zamożni kozły, barany bądź owce, które kosztowały więcej. Dawid nie pogardza tradycyjnie pojmowanymi obiatami, ale zdecydowanie rozszerza pojęcie ofiary (w. 7). Całopalenia i obiaty muszą uwzględniać nade wszystko gotowość do przemiany serca. Psalm 40 jest tym samym jednym z pierwszych miejsc, w których duch biblijny skupia wzrok modlącego się tekstem na fundamentalnym temacie nawrócenia. Bez wewnętrznej, szczerej metanoi, zmiany usposobienia ducha, sumienia i umysłu, grzech nie odklei się od ludzkiej osobowości i kiedyś znowu powróci.

Na ile pielęgnujesz w sobie ducha stałej pokuty? Jakie środki do tego obierasz? Czy masz nawrócone, skruszone serce?

Nawrócenie jest opisane w hymnie w bardzo wymowny sposób. Pan otwiera ponownie uszy grzesznika. Dawid używa tutaj symbolu kopania w twardej ziemi – uszy czyniącego zło w chwili nawrócenia zostają wręcz przekopane jak sucha, bezwodna ziemia (w. 7b). Błoto zła ogłuszyło wewnętrzne zmysły ludzkiej osobowości, ale po decyzji na szczere nawrócenie człowiek słucha inaczej. Oczywiście nie należy podczas medytacji tego wersetu skupiać się jedynie na zjawisku fizycznej głuchoty. Słuchanie w sensie starotestamentalnym to czynność duchowa. Shema to serce wiary. Zanim Bóg przekaże Mojżeszowi prawo dekalogu, w Księdze Powtórzonego Prawa zostawia Żydom, a więc potem także Kościołowi, pierwsze pośród wszystkich praw – uleganie słowu Bożemu, słuchanie Pana, poddawanie się jego decyzjom i Jego świętej woli. Grzech ogłusza właśnie w tym znaczeniu – jest elementem moralnego, wewnętrznego ogłuszenia. Grzesznik nie słyszy Bożego słowa. Głos Pana nie dociera do zatwardziałego sumienia. Trzeba je skruszyć, przebić kamień winy i nawracając się, ponownie nasłuchiwać. Słowo Boga po nawróceniu brzmi mocniej, przenika wszystkie zakątki ducha niczym czysta woda, która swoim chłodem obmywa ciało wybrudzone błotem, upałem czy lepkim ciepłem pokusy.

Na ile słowo Boże wciąż cię porusza? Czy słuchasz go z uwagą? Czy przychodzą do ciebie jakieś Boże natchnienia, poruszenia umysłu i ducha? Otwierasz się na nie i korzystasz z nich czy uciekasz?

Na koniec tekst hymnu zmienia się w traktat na temat mądrego życia. Sprawa nie polega bowiem tylko na negatywnym wyjściu z błota winy. Czasem zdarzają się ludzie, którzy skupiają się jedynie na zabezpieczaniu przed grzechem, ale wiara to pozytywna wartość, która niesie blask nadziei. Chodzi zatem zarówno o wydobycie się z grzechu, jak i oto, by dominacja zła nad człowiekiem nie wracała już nigdy.

Jak osiągnąć taki stan moralnej niezłomności? Któż nie śni o tym, by więcej nie upadać? Aby odciąć się od zła, trzeba publicznie świadczyć o wierze – zaangażować się w apostolat (w. 11). Dawid cieszy się, że mógł opowiedzieć wierność Boga i w wielkim zgromadzeniu, i przed nieprzyjaciółmi Pana (w. 13–16). Króla otaczali liczni przeciwnicy. Mieli bezczelne twarze. Wykrzykiwali nad biedakiem, kłamliwie mu urągali. To ciekawe, że sam Bóg, mimo sprawiedliwości i wszechmocy, zniżył się do dna ludzkiej biedy, a inni ludzie, którzy dzielą stan człowieczej nędzy, natrząsają się nad moralną słabością bliźniego. Tak czy inaczej trzeba świadczyć. Świadectwo wiary to nie zwracanie uwagi na siebie, na odzyskanie cnoty, lecz na Boga, który z grzesznika potrafi uczynić bohatera.

Jak rozumiesz świadectwo wiary? Czy dajesz świadectwo jako pokorny grzesznik, czy jako zuchwały, zarozumiały lider religijny?

Psalm 40 niespodziewanie kończy się pokorną pointą. W ostatnim wersecie wraca duch lamentacji (w. 18). Dawid ponownie zapłakał, że jest ubogi i nędzny i że jego mizerny stan zmusza Pana do ciągłego okazywania mu miłosierdzia. To druga lekcja mądrości z nawrócenia. Kto chełpi się pokonaniem zła i stawia siebie za przykład cnót, upadnie jeszcze niżej. Przed tym przecież ostrzega w swoich pismach nawet Paweł z Tarsu: ten, kto pewnie buduje życie na cnotach moralnych, niech pomnoży czujność, by nie upaść. Trzeba podtrzymywać w nawróconym sercu stan pokory nie przez skrupuły, ale przez uniżoną pamięć o przebaczonej niegodziwości.