Pana pochwalcie, On dźwiga biednego

XXV Niedziela Zwykła | Rok C

Psalm 113

1 Alleluja.
Chwalcie, słudzy Pańscy,
chwalcie imię Pana:
2 Niech imię Pańskie będzie błogosławione
odtąd i aż na wieki!
3 Od wschodu słońca aż po zachód jego
niech imię Pańskie będzie pochwalone!
4 Pan jest wywyższony ponad wszystkie ludy,
Jego chwała sięga ponad niebiosa.
5 Któż jak nasz Pan Bóg,
co siedzibę ma w górze,
6 co w dół spogląda
na niebo i na ziemię?
7 Podnosi nędzarza z prochu,
a dźwiga z gnoju ubogiego,
8 by go posadzić wśród książąt,
wśród książąt swojego ludu,
9 Ten, co niepłodnej każe mieszkać w domu
jako pełnej radości matce synów.
Alleluja.

Skoro słowa Psalmu 113 podawanego tej niedzieli na śpiew podczas liturgii i na modlitwę osobistą jednocześnie zaczynają się i kończą znaczącym dla duchowości zawołaniem alleluja (hebr. hallelu-Jah – chwalcie, wysławiajcie, uwielbiajcie Pana, wywyższajcie jedynego Boga Jahwe; w. 1, 9), to znaczy, że tekst umieszcza się na szczególnym miejscu w całym psałterzu. Będzie jednocześnie znakiem paschalnym, zapowiadającym wieczność, co oznacza nieograniczone czasem ani cierpieniem życie dusz wierzących. Psalm 113 należy tym samym do hymnów, którym specjaliści przydają nazwę allelujatycznych, czyli właśnie pochwalnych, gloryfikujących, adoracyjnych. Jest to utwór bardzo ciekawy już w konstrukcji literackiej. W oryginale hebrajskim składa się jedynie z sześćdziesięciu słów. Mają one jednak intensywne, uczuciowe zabarwienie, mówią o tęsknocie, ufności, oddaniu, wdzięczności – wymienia się zatem wszystkie, najbardziej wyraziste afekty, jakie przeżywa serce człowieka. Jednocześnie opowieść psalmu nie trwa długo. Nie chodzi o to, by epatować emocjami, ale by pamięć o nich wzmocniła wolę. Człowiek przeżył to, co przeżył – wiele silnych wydarzeń. Nie zamierza jednak utonąć na dnie przeżyciowości. Łzy, radość, pasja, podnieta, euforia mają postawić go na nogi, a kroki skierować pewnie na godny cel w przyszłości.

Czy twoje życiowe przeżycia – te złe i te dobre – umacniają cię w konsekwencji? A może coś cię rozbiło i nie możesz się teraz poskładać? Czy pozwolisz się Bogu zebrać w całość?

Znawcy przypisują tekst konkretnie do tak zwanego wielkiego hallelu egipskiego. To istotne dookreślenie. Psalm 113 nie mówi ogólnie o wyzwoleniu albo o wolności, lecz precyzuje, że chodzi o wyjście z niewoli egipskiej. Było ono z jednej strony wydarzeniem historycznym. Noc paschalna zdarzyła się raz, właśnie wówczas, gdy Mojżesz powiódł Żydów suchą nogą przez Morze Czerwone, a Pan pogrążył groźne rydwany faraona w odmętach. Władca wielkiego Egiptu uważał się za bożka, za księcia nad całym światem – skończył zapadnięty w cień nicości. Wyniosłość ludzka dla Pana niebios jest tylko śmieszną igraszką. Bóg sam obiera sobie książęta nie przez stroje, bogactwa, korony, dwory lub tytuły, lecz przez szlachetność wnętrza i godność życia (w. 8). Arystokratą w oczach Pana jest osoba inteligentna, duchowa oraz mądra, a nie ktoś, kto od urodzenia otoczony był pustymi przywilejami. Książęta Egiptu bezczelnie żyją kosztem drugich. Książęta Ewangelii służą innym bezinteresownie.

Kim tak naprawdę pragniesz się stać – księciem Ewangelii, duchowości, etyki, odwagi czy doczesnym książątkiem?

Z biegiem lat i zmian na stronach biblijnych noc paschalna nabiera przede wszystkim sensu duchowego. Każda dusza musi przejść z dumną wolnością i niezachwianą wiarą przez złożoną dolinę egzystencji. Istnienie to Morze Czerwone. Próby życia należą do znaczących przełomów wiary, choć samej duszy jawić się mogą jak nocne cienie. Nie szkodzi, mrok zachodu słońca podporządkowany jest również woli Pana i to On sprawia, że wcześniej czy później musi nastać wschód. Szybko pokaże się jutrzenka. To dlatego w liturgii Kościoła od początku, od pierwotnych momentów rozwoju chrześcijaństwa słońce o wschodzie opisywało odważnie Osobę samego Chrystusa. Nawet jeśli chrześcijanie przechodzą noc ducha, zwróceni są w kierunku światła Zmartwychwstałego. Przecież w końcu noc pokonania faraona oraz zbrojnych Egipcjan stanie się znakiem zmartwychwstania Chrystusa. Tak, kiedyś będzie taki świat poza czasem i wpływem strategów albo polityków, kiedy zagrożenie śmierci przestanie odgrywać jakąkolwiek rolę. A ludzie przestaną się bać. Skoro nie ma nocnych cieni, skoro wszystko przenika Boże światło, lęk traci argumenty.

Na ile panujesz nad strachem? Na ile lęk to potężna siła, która często zarządzą celem twojego życia? Czy nawet podczas nocy ducha szukasz cierpliwie światła Chrystusa? A może rezygnujesz wówczas ze wszystkiego i się poddajesz? 

Niezaprzeczalnie Psalm 113 to tekst, jak już zostało zaznaczone, bardzo lakoniczny. Ale nie nic nieznaczący. Przeciwnie, to hymn wręcz rewolucyjny, tyle że nie w sensie przewrotu społecznego lub barbarzyńskiej wymiany władzy. Chodzi o rewolucję pozytywną, moralną, ustawiającą prawdę na szczycie wartości. Rewolucje, w których naczelne miejsce przyznaje się ludzkim gniewom, kaprysom czy ideom, tylko dewastują cywilizację, nic więcej. Na przykład najbardziej rozkrzyczana rewolucja marksistowska zasadniczo zostawiła po sobie zgliszcza. Prawdziwą rewolucją będzie tak naprawdę świadoma, kulturalna wolność w prawdzie. Kilka wersetów ma tu kolosalne znaczenie. Dokładnie przemyśleć należy te fragmenty, w których radykalnie proponuje się zmianę perspektyw czy więcej nawet – zmianę wartościowania.

Psalmista robi to na trzy sposoby. Po pierwsze, Pan ma siedzibę na górze, a nie w niskim, płytkim Egipcie (w. 5). Świat Boga jest wyższy niż ludzkie ambicje, plany, pogróżki, niż siły i wpływy człowieka. Po drugie, wzrok Boga ogarnia rzeczy na ziemi i na niebie, w górze i na dole, na terytorium anielskim i ludzkim (w. 6). Nic nie jest Mu obce albo nieznane. Można powiedzieć, że przede wszystkim wewnętrzne sanktuarium osoby ludzkiej jest przeniknięte Boską wiedzą. Stwórca wie wszystko o myślach, uczuciach, intencjach i pragnieniach człowieka. To z nich tkana jest historia ludzkości, ale dzięki Bożej wiedzy to Pan ostatecznie kieruje wszystkimi ruchami, nawet posunięciami faraonów i Egiptu. Po trzecie wreszcie, wielkość nie jest efektem dogadywania się ludzkich układów. Nieraz już najbardziej brutalni dyktatorzy podawali sobie w ukryciu ręce pod stołem. Historia konsekwentnie definiuje ich małość, nie przyznając im żadnej pozycji pośród wybitnych osobowości. Brutalna moc to jeszcze żadna wielkość. Dlatego według logiki Pana ubogi, co siedział na gnoju, a więc znajdował się w sytuacji największego upokorzenia, wstydu i odrzucenia, może na drugi dzień królować na tronie pośród książąt (w. 7–8). Przy czym nie chodzi o zmianę miejsc, gabinetów, tabliczek na drzwiach. Prawda zmienia sposób wartościowania – perspektywę spojrzenia na człowieka. Ceni realnie wielkich ludzi, a nie tryumfalizm, pychę, wyniosłość, popieranie siebie nawzajem. Dlatego tylko prawda jest w istocie rewolucyjna.

Czy kochasz prawdę i pozostajesz jej wierny? Kiedy zdradziłeś prawdę i jakie były tego konsekwencje? Twoim ideałem będzie pusty karierowicz czy cichy, wartościowy, rozumny, wolny wewnętrznie człowiek?  

W zakończeniu psalmu została ukryta wielka pointa, a jej zapowiedzią staje się poruszający motyw płodności (w. 9). Dom kobiety, która chodziła długi czas pośród głuchych ścian, płakała nad swoim pustym łonem, szczęśliwie zapełnia się dziećmi. W Piśmie Świętym płodność to nie tylko kwestia seksualnego, rodzicielskiego spełnienia się kobiety albo mężczyzny. To samo centrum sensu istnienia – oddaje się go najpełniej przez symbol owocu egzystencji. Psalmista postrzega przy tym dar płodności, kontynuując cały czas w tekście wątek prawdy, która dla wielu na pierwszy rzut oka wydaje się wartością teoretyczną albo nawet intelektualną. Często ludzie mówią z przekąsem: Po co ten spór o teorię, o filozofię? W Psalmie 113 zastrzega się jednak, że prawda nie ma nic wspólnego z ideami, z suchymi teoriami. Jest podstawą płodności ludzkiego wnętrza. Jednym słowem, kto żyje w świetle prawdy, na koniec życia pójdzie w progi wieczności z naręczem owoców. Kto zakłamał się, będzie i żyć, i umierać bezpłodnie. O taką stawkę toczy się więc rozmyślanie nad niedzielnym tekstem Psalmu 113. Będzie to jednocześnie najważniejsza stawka egzystencji każdego rozumnego, wierzącego człowieka.       

—